Past een VS of PA in jouw huisartsenpraktijk?
In veel huisartsenpraktijken is de druk hoog. Dat zorgt ervoor dat er steeds vaker wordt gekeken naar manieren om het werk anders te organiseren en taken te herschikken. In die zoektocht komen ook nieuwe rollen in beeld, zoals de Verpleegkundig Specialist (VS) en de Physician Assistant (PA). Toch is niet altijd duidelijk wat zij precies doen. Wat het verschil is tussen een VS en PA? Wanneer voegt hun inzet iets toe in de praktijk? Dit artikel helpt om daar gericht naar te kijken.
Wat doet een VS of PA in de praktijk?
In de dagelijkse praktijk zijn VS en PA vooral bezig met consulten voor veelvoorkomende klachten. Ze draaien spreekuren, zien patiënten van jong tot oud en behandelen klachten die je normaal ook bij de huisarts zou verwachten, denk bijvoorbeeld aan klachten aan het bewegingsapparaat, huid of KNO-gebied.
Ze voeren zelfstandig consulten uit. Denk aan:
- het uitvragen van klachten en doen van lichamelijk onderzoek
- het stellen van een diagnose
- het inzetten van behandeling
- het voorschrijven van medicatie
- het aanvragen van aanvullend onderzoek of doorverwijzen
Welke klachten zij precies zien, verschilt per praktijk. Daar worden binnen een praktijk afspraken over gemaakt. Niet elke zorgvraag hoeft bij een VS of PA terecht te komen. Naast het spreekuur doen zij ook andere taken die bij de praktijk horen, zoals het beoordelen van lab uitslagen, lezen van specialisten brieven en deelnemen aan intercollegiaal of multidisciplinair overleg.
Waarom kiezen praktijken voor een VS of PA?
Praktijken kiezen voor een VS of PA omdat de druk in de praktijk toeneemt en niet alle patiëntenzorg meer vanzelfsprekend door de huisarts gedaan kan worden. Door een VS of PA in te zetten, kunnen zij een deel van de consulten overnemen. Daardoor ontstaat er meer ruimte in het spreekuur van de huisarts.
Dat speelt bijvoorbeeld wanneer:
- de druk op het spreekuur toeneemt
- er meer tijd nodig is voor complexe zorgvragen
- continuïteit belangrijk is (bijvoorbeeld minder afhankelijk van wisselende waarnemers)
- specifieke patiëntgroepen extra aandacht vragen
De inzet van een VS of PA is daarmee een manier om de zorg anders te organiseren en het werk binnen het team beter te verdelen.
VS en PA: wat is het verschil?
In het dagelijks werk overlappen de rollen van VS en PA vaak. Beiden zien patiënten, stellen diagnoses en behandelen. Toch zijn er verschillen in accenten:
- Een verpleegkundig specialist (VS) combineert medische en verpleegkundige zorg en wordt in de praktijk vaker gekoppeld aan specifieke patiëntgroepen of thema’s.
- Een physician assistant (PA) werkt vanuit het medische domein en wordt vaak breed ingezet in het spreekuur.
In de praktijk loopt hun werk regelmatig door elkaar. De uiteindelijke invulling hangt af van de praktijk, de ervaring van de professional en de keuzes die samen worden gemaakt.
Wanneer is een VS of PA een logische keuze?
Er is geen standaardmoment waarop een VS of PA ‘nodig’ is. De keuze begint meestal met de vraag: wat wil je oplossen in de praktijk?
Voorbeelden:
- meer capaciteit in het spreekuur
- betere zorg voor een specifieke doelgroep
- andere verdeling van taken binnen het team
De uitkomst kan dan een VS of PA zijn, maar het blijft maatwerk. De visie van de praktijk, de patiëntpopulatie en de beschikbare professionals spelen hierin allemaal een rol.
Meer weten over hoe je een keuze maakt of wat er allemaal komt kijken bij de inzet van een VS of PA? Op de website van Stichting KOH staat een uitgebreid overzicht met voorbeelden en praktische handvatten.
Werken in de huisartsenzorg vraagt andere kennis
VS en PA worden breder opgeleid en kunnen in verschillende sectoren werken. Dat betekent ook dat niet iedereen specifiek is opgeleid voor de huisartsenzorg. Werken in de eerstelijn vraagt andere kennis. Het gaat niet alleen om hoe er gewerkt wordt, maar ook om de aard van de klachten die in de praktijk voorbij komen. In de huisartsenzorg gaat het vaak om veelvoorkomende klachten, maar ook om klachten waarbij de diagnose nog niet meteen duidelijk is.
Dat vraagt om:
- omgaan met en kennis van verschillende en soms onduidelijke klachten
- snel schakelen in de spreekkamer
- veel voorkomende klachten herkennen en behandelen
- werken binnen de dynamiek van de huisartsenpraktijk
Daarom is een goede inwerkperiode en de juiste scholing belangrijk. In de praktijk kost het tijd om vertrouwd te raken met deze manier van werken.
Nascholing voor VS en PA in de eerstelijn
VS en PA die in de huisartsenzorg werken, hebben vooral nascholing nodig die direct aansluit op het werk in de huisartsenpraktijk. Zowel VS als PA zijn bevoegd om zelfstandig voorbehouden handelingen uit te voeren. Scholing rondom medische handelingen en verrichtingen speelt daardoor een belangrijke rol in het bekwaam blijven en verder ontwikkelen.
Binnen het aanbod van Leerpunt KOEL gaat het dan met name om medisch-inhoudelijke scholing die gericht is op de huisartsenzorg, zoals:
Daarnaast zijn er scholingen gericht op persoonlijke vaardigheden, zoals:
Deze scholingen sluiten goed aan op het type klachten en handelingen waar VS en PA in de huisartsenzorg dagelijks mee te maken hebben.
De inzet van een VS of PA: een bewuste keuze
De inzet van een VS of PA is voor veel huisartsenpraktijken een logische stap om de zorg anders te organiseren en de druk beter te verdelen.
Wat daarbij werkt, verschilt per praktijk. De kernvraag blijft: wat wil je oplossen en wie past daar het beste bij?
Een goede voorbereiding, duidelijke afspraken in het team en scholing die aansluit op het werk in de huisartsenzorg, maken daarin het verschil.
Veelgestelde vragen
Wat doet een verpleegkundig specialist of physician assistant in de huisartsenzorg?
Een VS of PA voert zelfstandig consulten uit voor veelvoorkomende klachten. Ze doen lichamelijk onderzoek, stellen diagnoses, starten behandelingen en kunnen medicatie voorschrijven of doorverwijzen.
Kunnen VS en PA zelfstandig patiënten behandelen in de huisartsenpraktijk?
Ja. Zowel VS als PA zijn bevoegd om zelfstandig patiëntenzorg te verlenen binnen de afspraken die in de praktijk gemaakt zijn. Ze kunnen consulten uitvoeren, diagnoses stellen en behandelingen inzetten. Daarnaast zijn zij bevoegd om zelfstandig voorbehouden handelingen uit te voeren. Ze overleggen met de huisarts waar nodig.
Mogen VS en PA voorbehouden handelingen uitvoeren?
Ja. Zowel VS als PA zijn bevoegd om zelfstandig voorbehouden handelingen te indiceren, uit te voeren en te delegeren, mits dit past binnen hun deskundigheid en de afspraken in de praktijk.
Wat is het verschil tussen een VS en een PA?
In de huisartsenzorg doen VS en PA vaak vergelijkbaar werk. Beide zien patiënten en behandelen veelvoorkomende klachten. Het verschil zit vooral in het accent: een PA werkt meer vanuit het medische domein, een VS combineert medische en verpleegkundige zorg.
Wanneer is het interessant om een VS of PA in te zetten in de huisartsenpraktijk?
Dat hangt af van de vraag in de praktijk. Denk aan situaties waarin: het spreekuur te druk wordt, er meer tijd nodig is voor complexe zorg of wanneer specifieke patiëntgroepen extra aandacht vragen.
Wat levert een VS of PA op voor de praktijk?
De inzet van een VS of PA zorgt voor meer ruimte in het spreekuur van de huisarts, een andere verdeling van werk binnen het team en meer continuïteit in de zorg.
Ziet een VS of PA alle patiënten?
Nee. Huisartsenpraktijken maken afspraken over welke klachten en patiëntgroepen een VS of PA ziet. Complexe of specifieke zorgvragen blijven vaak bij de huisarts.
Moet een VS of PA worden ingewerkt in de huisartsenzorg?
Ja. Ook ervaren VS of PA hebben tijd nodig om gewend te raken aan de huisartsenzorg. De eerstelijn vraagt andere kennis en vaardigheden dan bijvoorbeeld het ziekenhuis.
Welke scholing is relevant voor VS en PA in de huisartsenzorg?
Vooral scholing die aansluit op veelvoorkomende klachten en verrichtingen in de huisartsenpraktijk. Denk aan:
- dermatologie
- gynaecologie
- neurologie
- verrichtingen en kleine chirurgie
Zijn VS en PA een oplossing voor personeelstekort in de huisartsenzorg?
Ze kunnen helpen om de werkdruk te verlagen en de zorg anders te organiseren, maar het is geen kant-en-klare oplossing. Succesvolle inzet vraagt om duidelijke keuzes, goede begeleiding en passende scholing.
